اپیزود اول از سری پادکست های مدیریت پروژه با موضوع تغییرات ویرایش هشتم Pmbok:
سلام درّین صفّاری هستم و تو این قسمت قراره راجع به یکی از پرتکرارترین سوالات شما یعنی تغییرات ویرایش هشتم پی ام باک نسبت به ویرایش های قبلی صحبت کنم، پس با من همراه باشید…
آخرین ویرایش Pmbok یعنی ویرایش هشتم به تازگی در ماه ژانویه سال 2026 میلادی توسط موسسه PMI آمریکا به طور رسمی منتشر شد. ویرایش هفتم در سال 2021 و ویرایش ششم هم تو سال 2017 ارائه شده بود. همون طور که می بینید موسسه PMI تقریبا هر چهار سال یک بار ویرایش جدیدی از این راهنما ارائه میده و خب هر ویرایشی تغییرات و تفاوت های خاص خودش رو داره، اما تا این لحظه بیشترین حجم تغییرات بنیادین که توی ویرایش ها مشاهده می شه یکی مربوط به ویرایش هفتم هست و بعد از اون ویرایش هشتم. ما الان می خوایم ببینیم که این ویرایش هشتم چه تفاوت هایی نسبت به ویرایش های ششم و هفتم قبلیش داره.
یکی از این تغییرات ارزش آفرینی هست. تو ویرایش هشتم، به مفهوم ارزش آفرینی در پروژه ها نسبت به ویرایش هفتم به طور بسیار ویژه ای تاکید شده. به نحوی که حتی در تعاریف پایه ای و اولیه کتاب هم تجدید نظر شده، مثل تعریف پروژه، تعریف مدیریت پروژه و این مفهوم ارزش در دل اون تعاریف گنجانده شده. این تاکید و تمرکز در سراسر متن این راهنما و استاندارد کاملا واضح و مشهود است و واژه ای ارزش در کل متن کتاب بیش از پانصد بار تکرار شده، که این بیانگر میزان اهمیت ارزش آفرینی طبق ویرایش هشتم هست. این ارزش آفرینی حتی در نقش های یک مدیر پروژه هم لحاظ شده و مسئولیت های یک مدیر پروژه طبق ویرایش هشتم، بسیار گسترده تر و خطیرتر شده و یه جورایی مدیریت پروژه داره نزدیک می شه به مدیریت پورتفولیو و مسئولیت مدیران پروژه شباهت پیدا کرده به مسئولیت های مدیران پورتفولیو. البته این موضوع بازخوردهای زیادی رو هم به همراه داشته و منتقدان زیادی داره که به نظر من هم این نقدها واقعا بی راه نیست و تا حدی به جا هست. چون یک مدیر پروژه برای اینکه تصمیم بگیره یک پروژه با بررسی همه جنبه های مختلفش، آیا ارزش صرف زمان و هزینه داره یا نه نیازمند علم و آگاهی خیلی بالا و اطلاعات بسیار زیادی از این جنبه های مختلف هست. آیا یک مدیر پروژه لزوما آیا تخصص و این آگاهی رو داره؟ چون اطلاعاتی که برای این تصمیم لازمه اصولا نیاز به سطوح بالاتر داره و نیاز به یک نگاه جامع تری داره که باید بررسی بشه… اما به هر حال تغییری بوده که توی ویرایش هشتم اتفاق افتاده.
Pmbok دیگه دنبال این نیست که پروژه ها فقط در چارچوب زمان، هزینه و محدوده برنامه ریزی شده انجام بشه تا بتونیم بگیم یک پروژه موفق هستش. این ها همون پارامترهای مثلث محدودیت های پروژه هستن، یعنی Scope، Time، و Cost. این پارامترها مربوط میشن به بعد کارایی فرایندهای مدیریت پروژه، اما ویرایش هشتم یه بعد دیگه ای رو هم برای ارزیابی موفقیت پروژه در نظر گرفته که اون هم تحقق ارزش هست. یعنی پروژه ای موفق تلقی می شه که علاوه بر این موارد ذکر شده بالا، برای سازمان و ذینفعان پروژه در قالب یک سیستم ارائه ارزش ایجاد ارزش بکنه. حالا این ارزش میتونه مالی باشه یا غیرمالی، ملموس باشه یا ناملموس.
مفهوم ارزش و سیستم ارائه ارزش توی ویرایش هفتم هم مطرح شده بود، اما در ویرایش هشتم تمرکز بسیار ویژه ای شده و این یکی از تفاوت های ویرایش هشتم نسبت به ویرایش های قبلیه.
امیدوارم این قسمت براتون مفید بوده باشه و تا اپیزود بعدی همراه من باشید…
اپیزود دوم از سری پادکست های مدیریت پروژه با موضوع تغییرات ویرایش هشتم Pmbok:
سلام درّین صفّاری هستم و تو این قسمت قراره موضوع اپیزود قبلی رو ادامه بدم، یعنی تغییرات ویرایش هشتم پی ام باک نسبت به ویرایش های قبلی. پس با من همراه باشید…
تو اپیزود قبلی راجع به تاکید ویرایش هشتم Pmbok بر مفهوم ارزش آفرینی در پروژه ها و به تبع اون آپدیت شدن تعاریف و گستره مسئولیت های یک مدیر پروژه صحبت شد، که این موضوع یکی از تغییرات این ویرایش نسبت به ویرایش های قبلی بود. تو این قسمت می خوایم به موضوع بازمعرفی فرآیندهای مدیریت پروژه و حوزه های دانشی مدیریت پروژه بپردازیم.
تا ویرایش ششم Pmbok، فرآیندهای مدیریت پروژه و گروه های فرآیندی یکی از بخش های مهم استاندارد مدیریت پروژه بودن و همین طور مفاهیم قالب راهنمای گستره دانش مدیریت پروژه شامل حوزه های دانشی، ورودی و خروجی های فرآیندها، و ابزارها و تکنیک های مربوط به هر فرآیند بود. اما یه تغییر بی سابقه ای که تو ویرایش هفتم اتفاق افتاد حذف کامل این فرآیندها بود. هرچند که PMI حدوداً یک سال بعد از انتشار ویرایش هفتم، این فرآیندها رو در قالب رفرنس جداگانه تحت عنوان راهنمای عملی گروه های فرآیندی یا همون Process Groups: A Practice Guide در سال 2022 منتشر کرد، اما با این حال بعد از انتشار ویرایش هفتم، PMI بازخوردهای بسیار زیادی نسبت به حذف شدن این فرآیندهای اساسی از متن Pmbok دریافت کرد و خوشبختانه مجدداً فرآیندها در ویرایش هشتم بازمعرفی و بازطراحی شدن.
ویرایش ششم Pmbok حاوی 49 فرآیند بود که تو ویرایش هشتم در قالب 40 فرآیند مجدداً طراحی و معرفی شدن. جای خالی این فرآیندها تو ویرایش هفتم کاملا محسوس بود و خوشحالم از اینکه تیم توسعه یا development team ویرایش هشتم تصمیم گرفتن که این فرآیندها مجدداً به راهنمای Pmbok برگرده و به متن اون اضافه بشه.
توی ویرایش ششم ورودی ها و خروجی های هر فرآیند و ابزارها و تکنیک های مربوط به این فرآیندها به طور مفصل مطرح شده بود که به این آیتم ها مختصراً ITTO گفته می شه که مخفف Inputs، Tools & Techniques، Outputs هست. توی ویرایش هفتم این موارد به صورت بسیار کلی و پراکنده و مختصر در قالب یک فصل جداگانه مطرح شد تحت عنوان فصل مدل ها روش ها و مصنوعات (Models، Methods، Artifacts). البته همراه با انتشار ویرایش هفتم، PMI این خروجی ها و ابزارها و تکنیک های ویرایش ششم رو در یک پلتفرم جدید دیجیتال تحت عنوان پی ام آی استاندارد پلاس (+PMIstandards) منتشر کرد، اما خب تو متن کتاب خیلی به این موضوع پرداخته نشده بود. بنابراین تو نسخه هشتم خوشبختانه دوباره این ITTO ها به طور مفصل برای هر فرآیند و به طور جداگانه کاملاً روش تمرکز شده و دوباره به عنوان محتوای تکمیلی فرآیندها گنجانده شدن.
توی ویرایش ششم فرآیندها به کمک گروه های فرآیندی یا همون Process Groups طبقه بندی میشدن و پنج تا گروه فرآیندی داشتیم، شامل:
1- Initiating Process Group یا گروه فرآیندی آغازین
2- Planning Process Group یا گروه فرآیندی برنامه ریزی
3- Executing Process Group یا گروه فرآیندی اجرا
4- Monitoring & Controlling Process Group یا گروه فرآیندی نظارت و کنترل، و
5- Closing Process Group یا گروه فرآیندی خاتمه.
این گروه های فرآیندی در ویراش هفتم به تبع حذف شدن خود فرآیندها از کتاب حذف شدن و دوباره تو ویرایش هشتم با باز معرفی فرآیندها مجددا معرفی شدن. اما این بار با یه عنوان جدید به نام حوزه های تمرکز مدیریت پروژه یا همون Project Management Focus Areas. که باز هم این حوزه های تمرکز شامل پنج حوزه آغازین، برنامه ریزی، اجرا، نظارت و کنترل، و خاتمه هست.
توی ویرایش ششم یه مفهوم دیگه ای وجود داشت به نام حوزه های دانشی یا Knowledge area که ده تا حوزه دانشی بودن تو گروه های فرآیندی مختلف دیده می شدن و هر حوزه دانشی شامل چندین فرآیند بود. یعنی به نوعی حوزه های دانشی هم مثل گروه های فرآیندی برای تقسیم بندی فرآیندها بودن اما این بار بر اساس زمینه یا Context اون فرآیندها. این حوزه های دانشی مجددا توی ویرایش هشتم باز معرفی شدن در قالب هفت دامنه عملکردی مدیریت پروژه یا همون Project Management Performance Domains. که البته این دامنه های عملکردی برای اولین بار توی ویرایش هفتم پی ام باک مطرح شده بودن. اما اون چیزی که توی ویرایش هشتم بازنگری و آپدیت شد از این دامنه های عملکردی، شباهت خیلی بیشتری داره به مفهوم حوزه های دانشی که تو ویرایش ششم داشتیم. که البته در اپیزود بعدی مفصلاً درباره دامنه های عملکردی صحبت خواهیم کرد.
امیدوارم این قسمت براتون مفید بوده باشه و تا اپیزود بعدی همراه من باشید…
اپیزود سوم از سری پادکست های مدیریت پروژه با موضوع تغییرات ویرایش هشتم Pmbok:
سلام درّین صفّاری هستم و تو این قسمت قراره به ادامه موضوع تغییرات ویرایش هشتم پی ام باک که آخرین ویرایش منتشر شده از این راهنما هست بپردازم. پس با من همراه باشید و اگه اپیزودهای اول و دوم رو هنوز گوش ندادید توصیه می کنم حتماً به اون ها مراجعه کنید. چون سه اپیزود اول از سری پادکست های مدیریت پروژه در ادامه هم هستند و همگی به موضوع تغییرات ویرایش هشتم Pmbok پرداختند.
تو اپیزود اول راجع به مفهوم ارزش آفرینی در پروژه ها و تاکید ویرایش هشتم به این موضوع پرداخته شد و تو اپیزود دوم راجع به تغییرات مربوط به فرآیندهای مدیریت پروژه، ITTO ها، حوزه های تمرکز مدیریت پروژه، و دامنه های عملکردی مدیریت پروژه صحبت کردیم.
تو این قسمت می خوایم راجع به دامنه های عملکردی مدیریت پروژه یا همون Project Management Performance Domains بیشتر بپردازیم و همچنین تغییرات مربوط به اصول مدیریت پروژه رو بررسی کنیم.
دامنه های عملکردی مدیریت پروژه برای اولین بار تو ویرایش هفتم Pmbok مطرح شده بودند و این راهنما هشت دامنه عملکردی مدیریت پروژه رو معرفی کرده بود. شامل:
1- ذینفعان یا Stakeholders
2- تیم یا Team
3- رویکرد توسعه و چرخه حیات یا Development approach & Life Cycles
4- برنامه ریزی یا Planning
5- کار پروژه یا Project Work
6- تحویل یا Delivery
6- اندازه گیری یا Measurement، و
7- عدم قطعیت یا Uncertainty.
اما تو ویرایش هشتم این دامنه های عملکردی تبدیل به هفت دامنه عملکردی مدیریت پروژه شدن و به مفهوم حوزه های دانشی ویرایش ششم خیلی نزدیک تر شدن. این هفت دامنه عملکردی عبارتند از:
1- حاکمیت یا Governance
2- محدوده یا Scope
3- زمان بندی یا Schedule
4- امور مالی یا Finance
5- ذینفعان یا Stakeholders
6- منابع یا Resources، و
7- ریسک یا Risk.
اگر بخواهیم دامنه های عملکردی ویرایش هشتم رو با حوزه های دانشی ویرایش ششم مقایسه کنیم در واقع این اتفاق افتاده:
حوزه دانشی مدیریت یکپارچگی ویرایش ششم یا Integration Management Knowledge Area در دامنه عملکردی حاکمیت ویرایش هشتم اومده، و به همین ترتیب مدیریت کیفیت حذف شده و با مدیریت محدوده تو دامنه عملکردی محدوده توی ویرایش هشتم ادغام شده، مدیریت هزینه تبدیل شده به دامنه عملکردی امور مالی، مدیریت زمان بندی و مدیریت منابع و مدیریت ریسک همچنان جای خودشون قرار دارن و در قالب دامنه های عملکردی زمان بندی، منابع و ریسک جای دارن، مدیریت تدارکات تو ویرایش هشتم کاملا حذف شده و در بخش پیوست های کتاب ویرایش هشتم به عنوان یک موضوع کاملا جدا نه یک دامنه عملکردی مطرح شده، و مدیریت ارتباطات هم حذف شده و با مدیریت ذینفعان ادغام شده در قالب دامنه عملکردی ذینفعان.
یکی دیگه از تغییرات ویرایش هشتم تغییر در اصول مدیریت پروژه یا Project Management Principles هست. اصول مدیریت پروژه هم برای اولین بار تو ویرایش هفتم معرفی شده بودند در قالب اصول دوازده گانه مدیریت پروژه، اما تو ویرایش هشتم این اصول ساده سازی و اصلاح شدن و تبدیل شدن به شش اصل اساسی مدیریت پروژه.
این به این معنی نیست که حتی اصول اولیه ویرایش هفتم هم زیر سوال رفته، بلکه این اصول با بخش های دیگه کتاب با هم همپوشانی داشتن و تیم توسعه ویرایش هشتم تصمیم گرفتن این تکرارها رو حذف کنن یا چند اصل رو در قالب یک اصل کلی تر ادغام کنن. تا این اصول تعدادش کمتر بشه و ساده سازی بشه. به نظر من اصول ویرایش جدید یا همون ویرایش هشتم قابل فهم تر و قابل اجرا تر و منطقی تر هستن.
مثلاً اصل شماره 7 ویرایش هفتم، «متناسب بر اساس زمینه» است اما خب ما در کتاب یک بخش کاملا مجزا تحت عنوان متناسب سازی یا همون Tailoring داریم و خب این مفهوم تکراری هست و باید از اصول حذف میشده که تو ویرایش هشتم این اتفاق افتاد. یا اصل شماره 10 مربوط به «بهینه سازی پاسخ های ریسک» هست که توی ویرایش هشتم، دامنه عملکردی ریسک این موضوع رو پوشش داده. بنابراین این مورد هم از اصول حذف شده. یا اصل های شماره های 1 و 6 تو ویرایش هفتم با هم ادغام شدند و در قالب یک اصل تحت عنوان «رهبری مسئولانه» تو ویرایش هشتم مطرح شدن.
بنابراین این اصول به صورت پایه ای همون اصول دوازده گانه مدیریت پروژه ویرایش هفتم هستن. منتها در هم ادغام شدن، موارد تکراری حذف شده، و کمی ساده سازی شده، و تبدیل شده به شش اصل مدیریت پروژه تو ویرایش هشتم.
تا این اپیزود، ما به تغییرات ویرایش هشتم Pmbok که چند ماهی هست منتشر شده در مقایسه با ویرایش های ششم و هفتم قبلیش پرداختیم…
امیدوارم که این مطالب براتون کمک کننده باشه و یک دید کلی بهتون بده. برای آشنایی بیشتر با جزئیات ویرایش هشتم Pmbok، که شامل راهنمای Pmbok و استاندارد مدیریت پروژه هست، میتونید از کتاب ترجمه فارسی ویرایش هشتم Pmbok که ترجمه خودم هست و توسط نشر آزاده منتشر شده کمک بگیرید. همین طور اگه با ویرایش هفتم هم آشنا نیستید، ترجمه فارسی ویرایش هفتم Pmbok هم با ترجمه بنده توسط نشر آزاده منتشر شده و میتونید این کتاب ها رو از طریق وب سایت آموزشی من یا وب سایت نشر آزاده یا راهیان ارشد تهیه بفرمایید.
امیدوارم این قسمت براتون مفید بوده باشه و تا اپیزودهای بعدی همراه من باشید…
